Ecologie

Bodem
Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op matig droge, matig voedselarme, meestal kalkrijke grond (stenige plaatsen, mergel en duinzand).

Groeiplaats
Grasland (kalkgrasland), kale, stenige plaatsen, bosranden en zeeduinen (struwelen).

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding

Nederland
Echte gamander is zeer zeldzaam in Nederland en komt alleen in Zuid-Limburg echt wild voor. In de duinen bij Haarlem is de plant waarschijnlijk ooit aangevoerd met fazantenvoer en ingeburgerd. Elders in Nederland betreffen meldingen van verwilderde planten.

Vlaanderen
Niet in Vlaanderen.

Wallonië
Vrij zeldzaam in het Maasgebied en in de zuidelijke Ardennen.

Wereld
Zuidwest-Azië, Noord-Afrika en Zuid- en Midden-Europa. Noordwestelijk tot in Nederland en België.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Ecologiebron: Botanisch Basisregister (met aanvullingen)
Biotoopvoorkeur:	kalkgraslanden
Zaadbank:	geen zaadproductie in Nederland
Bloeitijd:	juli - oktober

Literatuur
de Swanenburg Veije, G.D. (1921) Teucrium chamaedrys in de duinen. De Levende Natuur 25: 223-224 

Duvigneaud, J. (1985) Teucrium chamaedrys L. subsp. chamaedrys au Grand-Duché de Luxembourg. Dumortiera 33: 37-37

van der Ham, R.W.J.M. (1981) Teucrium chamaedrys L. subsp. chamaedrys in Nederland. Gorteria 10: 130-131 

van Eeden, F.W. (1889) Teucrium chamaedrys - Liggende Gamander Flora Batava 18: 1423-1423 

van Ooststroom, S.J. (1968) Teucrium chamaedrys L. al meer dan 100 jaar in de Amsterdamse Waterleidingduinen (Korte meded.). Gorteria 4: 44-44 

Pagina's in standaardwerken

Flora Batava 18: plaat 1423

Heukels' Flora van Nederland, 23e ed.: 499

Heukels' Flora van Nederland, 24e ed.: 607

Wilde-Planten.nl: pagina

deze soort in de Zadenatlas van Nederland

Beschrijvingbron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra

Stengels De liggend-opstijgende stengels zijn behaard en verhouten aan de voet. Polvormend. Bladeren De zwak behaarde bladeren zijn gekarteld tot gelobd en 1-2 cm. Ze  zijn leerachtig, eirond tot langwerpig en wigvormig in het steeltje versmald. Bloemen Tweeslachtig (een bloem met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen). Meestal met twee tot twaalf bloemen in schijnkransen in de oksels van de bovenste bladen. De 0,9-1,6 cm grote bloemen zijn roze. De bovenlip lijkt te ontbreken, maar is naar beneden gebogen. De onderlip lijkt daardoor vijftandig. Vruchten Een splitvrucht. Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Kenmerkenbron: Botanisch Basisregister (met aanvullingen)
Hoogte:	0,15-0,30 m.
Bloemkleur:	roze
Geslachtsverdeling:	tweeslachtig

Verspreidingstrend
Gemiddelde trend van het aantal kilometerhokken waarin de soort voorkomt, weergegeven als indexcijfer (1975-1978 = 100). De trend is gecorrigeerd voor waarnemersinspanning en geeft de relatieve verandering in het aantal bezette kilometerhokken weer. Voor de berekening worden de data per periode van vier jaar samengenomen. In de grafiek correspondeert ieder punt met het laatste jaar van zo'n periode.
© NEM(CBS & FLORON) 2023

download in hoge resolutie

Fenologie bloeiend


Bron: FLORON - Gemodelleerd op basis van waarnemingen uit de NDFF voor de periode 2000-2021.